Ik was een tiener en had een voor mij groot dilemma: in mijn e-mailaccount had ik een mapje voor e-mails van ‘vrienden’ en een voor ‘kennissen’. Ik wist alleen vaak niet welke mails ik in welk mapje moest doen, wie was een vriend en wie een kennis? Wat waren de definities ervan? Ook tijdens het antwoorden op berichten kon ik verstrikt raken in dit soort vraagstukken, voor mij een taaie bezigheid die er ook voor zorgde dat ik vaak laat was (en ben) met antwoorden of een reactie maar helemaal achterwege laat.
Dit voorbeeld vertelde ik mijn psycholoog tijdens mijn psycho-educatie, om duidelijk te maken hoeveel moeite ik soms had met sociale verbanden en hoe ik daarmee omging. Ze was ontzettend positief en zei complimenteus: ‘je verdraagt je ongemak’. Wat ik had gedaan is de mapjes samenvoegen, alle berichten van ‘bekenden’ stopte ik in een mapje ‘friends’ aangezien die term in het Engels voor mijn gevoel wat sneller gebruikt wordt. Ik maakte als het ware de concepten leeg, zorgde dat ik de definitie niet meer nodig had.
Eerder die sessie hadden we het gehad over concepten, beelden en ideeën die iedereen heeft van eigenlijk alles om ons heen, en ook van onszelf. Bij mensen met een ASS brein zijn die concepten wat star, is er een duidelijke definitie nodig om iets goed te begrijpen en goed uit te leggen. En om er dus iets mee te kunnen. Het hierboven genoemde voorbeeld is natuurlijk grappig, ik vertel het ook vaker met een lach, maar heeft zeker een ook serieuze ondertoon. Nog dagelijks, en zeker wekelijks, gebeurd het me dat ik niet weet hoe ik me in een vaak sociale context behoor te gedragen, te verhouden tot anderen, omdat de definitie en bijbehorende gedragingen van een concept, bijvoorbeeld een rol, functie, een soort bijeenkomst, noem maar op.
Natuurlijk heb ik geleerd, deels door schade en schande, hoe ik me moet gedragen en verhouden in heel veel situaties. Daarnaast ben ik steeds zekerder van mezelf geworden en durf ik steeds vaker te vragen hoe iets zit, werkt of wat er wordt verwacht. Toch blijft het soms lastig, maakt het me nog regelmatig onzeker. Vooral als het gaat om mogelijke sociale verwachtingen blijft het gissen. Ik probeer daarbij steeds meer te vertrouwen op wat ik zélf fijn vindt, zonder te willen invullen wat de andere wil of denkt, die ander heeft tenslotte altijd de mogelijkheid iets anders voor te stellen.
En dan zijn er nog de regels: mag iets wel of mag iets niet, mag je ergens in of niet? Ook zeker niet altijd duidelijk voor mij, vaak totaal niet aangegeven. Toen me dit gebeurde tijdens mijn eerste vakantie met vrienden zei mijn (nog steeds) goede vriendin: er staat toch geen bordje dat het niet mag? Daar kon ik wat mee en nog steeds, nog steeds hoor ik vaak haar stem: er staat geen bordje dat het niet mag… en dan ga ik.
